Podstawą CBT jest założenie, że na nasze samopoczucie wpływają nie tylko wydarzenia, których doświadczamy, ale również sposób, w jaki je interpretujemy.
Ta sama sytuacja może zostać odebrana przez dwie osoby zupełnie inaczej. Wiadomość od przełożonego z prośbą o rozmowę może u jednej osoby wywołać zaciekawienie, a u drugiej natychmiast uruchomić myśl: „Na pewno zrobiłem coś źle”, silny lęk i wielogodzinne analizowanie wszystkich wydarzeń z ostatnich dni.
W terapii poznawczo-behawioralnej przyglądamy się właśnie takim zależnościom.
Nie oznacza to jednak, że terapeuta próbuje przekonać pacjenta, że jego myśli są „nieprawidłowe”. Celem jest wspólne sprawdzenie, na ile dana interpretacja jest zgodna z rzeczywistością, z czego wynika i jakie konsekwencje wywołuje.
CBT zwraca jednocześnie dużą uwagę na zachowanie. Czasami bowiem problem utrzymuje się nie dlatego, że człowiek „źle myśli”, lecz dlatego, że stosowane przez niego strategie przynoszą krótkotrwałą ulgę, ale w dłuższej perspektywie wzmacniają trudność.
Dobrym przykładem jest lęk społeczny.
Osoba obawiając się negatywnej oceny może podczas spotkań mówić bardzo mało, unikać kontaktu wzrokowego i dokładnie kontrolować każde wypowiadane zdanie. Takie zachowanie może chwilowo zmniejszać napięcie.
Jednocześnie osoba nie ma możliwości przekonać się, że mogłaby poradzić sobie również bez ciągłego kontrolowania swojego zachowania. Po spotkaniu analizuje rozmowę i wychwytuje przede wszystkim momenty, które uznaje za niezręczne.
Pojawia się więc przekonanie:
„Nie potrafię swobodnie rozmawiać z ludźmi”.
Przed kolejnym spotkaniem lęk staje się jeszcze większy, a zachowania zabezpieczające jeszcze silniejsze.
Powstaje mechanizm samopodtrzymujący.
Psychoterapia poznawczo-behawioralna pomaga ten mechanizm najpierw zauważyć i zrozumieć, a następnie stopniowo go zmieniać.
To właśnie dlatego CBT nie sprowadza się do samej rozmowy o problemie.
CBT znajduje zastosowanie w pracy z wieloma trudnościami psychicznymi. Sposób prowadzenia terapii zawsze powinien jednak zależeć od indywidualnej sytuacji pacjenta, rozpoznania problemu oraz przeprowadzonej wcześniej diagnozy.
Psychoterapia poznawczo-behawioralna jest wykorzystywana między innymi w pracy z:
Samo występowanie określonych objawów nie oznacza jednak automatycznie, że CBT będzie najlepszą metodą terapii. Pierwsze konsultacje służą między innymi właśnie temu, aby zrozumieć charakter trudności i zaplanować odpowiednią formę pomocy.
Psychoterapia poznawczo-behawioralna ma zazwyczaj jasno określony kierunek pracy. Nie oznacza to, że każda sesja przebiega według identycznego schematu ani że terapia jest sztywna.
Struktura pomaga przede wszystkim zachować koncentrację na problemach, które są dla pacjenta istotne.
Pierwsze spotkania – poznanie problemu
Początkowe konsultacje służą poznaniu aktualnej sytuacji pacjenta.
Terapeuta może pytać między innymi o występujące objawy, sytuacje, w których się nasilają, dotychczasowe sposoby radzenia sobie, relacje, ważne wydarzenia życiowe, wcześniejsze doświadczenia terapeutyczne czy oczekiwania wobec terapii.
Nie trzeba przychodzić na pierwsze spotkanie z gotową diagnozą ani umieć precyzyjnie nazwać swojego problemu.
Czasami punktem wyjścia jest po prostu poczucie, że „od dłuższego czasu coś jest nie tak”, że pewne reakcje zaczynają ograniczać codzienne funkcjonowanie albo że dotychczasowe sposoby radzenia sobie przestały wystarczać.
W kolejnych etapach terapeuta wraz z pacjentem tworzy tzw. konceptualizację przypadku.
Można ją rozumieć jako indywidualną mapę problemu.
Pozwala ona odpowiedzieć na pytania:
Co uruchamia trudność? Dlaczego pojawiają się właśnie takie emocje i reakcje? Jakie przekonania mogą mieć na nie wpływ? Co powoduje, że problem utrzymuje się mimo podejmowanych prób poradzenia sobie z nim?
Dzięki temu terapia nie polega na stosowaniu przypadkowych technik. Poszczególne interwencje wynikają z określonego rozumienia mechanizmu problemu danej osoby.
Praca terapeutyczna nie zawsze kończy się wraz z zakończeniem spotkania.
Terapeuta może zaproponować wykonanie określonego ćwiczenia pomiędzy sesjami. Może nim być obserwowanie własnych reakcji, zapisanie pojawiających się myśli, wykonanie wcześniej unikanej czynności, przeprowadzenie eksperymentu behawioralnego czy wykorzystanie poznanej podczas terapii strategii w codziennym życiu.
Nie chodzi o szkolną „pracę domową” ani ocenianie, czy zadanie zostało wykonane perfekcyjnie.
Codzienne sytuacje pozwalają po prostu sprawdzić w praktyce to, nad czym pracujemy podczas spotkań.
Zmiana zachodzi bowiem nie tylko wtedy, gdy zaczynamy inaczej rozumieć problem, ale również wtedy, gdy możemy zdobywać nowe doświadczenia.
CBT to nie nauka pozytywnego myślenia
To jeden z najczęstszych mitów dotyczących terapii poznawczo-behawioralnej.
Jeżeli ktoś myśli:
„Nie poradzę sobie z tym wystąpieniem”,
celem terapii nie jest zastąpienie tej myśli zdaniem:
„Na pewno pójdzie świetnie”.
Obydwa stwierdzenia mogą być przecież równie mało realistyczne.
Terapia może natomiast pomóc sprawdzić, co dana osoba uważa za „nieporadzenie sobie”, czego konkretnie się obawia, jakie ma dowody potwierdzające swoje przewidywania i jakie inne scenariusze są możliwe.
Bardziej pomocna myśl może brzmieć:
„Mogę się stresować i popełnić błąd, ale nadal jestem w stanie przeprowadzić prezentację”.
Różnica jest istotna.
CBT nie ma zmieniać rzeczywistości na bardziej optymistyczną. Ma pomagać widzieć ją bardziej elastycznie i adekwatnie, a następnie reagować w sposób, który służy realizowaniu własnych potrzeb i celów.
Tak, jeśli jest to ważne dla zrozumienia obecnych problemów.
CBT jest podejściem skoncentrowanym w dużej mierze na trudnościach występujących obecnie, ale nie oznacza ignorowania historii pacjenta.
Doświadczenia z wcześniejszych etapów życia mogą wpływać na powstawanie przekonań dotyczących siebie, innych ludzi i świata. Przykładowo wielokrotne doświadczenie krytyki może sprzyjać powstaniu przekonania „muszę wszystko robić idealnie, żeby być akceptowanym”.
W dorosłym życiu takie przekonanie może wpływać na pracę, relacje czy sposób reagowania na błędy.
Dlatego podczas terapii można wracać do wcześniejszych doświadczeń, ale zazwyczaj robi się to w określonym celu terapeutycznym – aby lepiej zrozumieć obecny mechanizm i umożliwić jego zmianę.
Nie istnieje jedna odpowiednia liczba sesji dla wszystkich pacjentów.
Długość terapii zależy między innymi od rodzaju i nasilenia trudności, czasu ich występowania, celów terapeutycznych, współwystępujących problemów oraz indywidualnego przebiegu procesu terapeutycznego.
W przypadku części problemów terapia może mieć charakter stosunkowo krótkoterminowy i obejmować kilkanaście spotkań. W bardziej złożonych trudnościach proces może trwać znacznie dłużej.
Dlatego już na początku terapii warto wspólnie określić cele i sposób monitorowania postępów, zamiast z góry zakładać konkretną datę zakończenia procesu.
Najczęściej sesje psychoterapii odbywają się raz w tygodniu, szczególnie na początku procesu.
Regularność jest ważna, ponieważ pozwala zachować ciągłość pracy i wykorzystywać doświadczenia pojawiające się pomiędzy kolejnymi spotkaniami.
Częstotliwość sesji może jednak zostać dostosowana do sytuacji pacjenta oraz etapu terapii.
CBT jest metodą wykorzystywaną w leczeniu wielu problemów psychicznych, ale nie oznacza to, że będzie najlepszym wyborem dla każdej osoby i każdej trudności.
Dobór odpowiedniej terapii powinien wynikać z wcześniejszej oceny problemu.
Czasami psychoterapia może być jednym elementem szerszego postępowania obejmującego również konsultację psychiatryczną lub farmakoterapię. W innych sytuacjach bardziej odpowiednie może być inne podejście psychoterapeutyczne albo terapia prowadzona według protokołu przeznaczonego dla konkretnego zaburzenia.
Dlatego pierwsza konsultacja nie zobowiązuje do rozpoczęcia terapii.
Jest przede wszystkim okazją do poznania problemu, określenia potrzeb i sprawdzenia, jaka forma pomocy może być najbardziej odpowiednia.
Czy muszę mieć diagnozę, aby rozpocząć terapię?
Nie. Wiele osób zgłasza się do psychoterapeuty, ponieważ doświadcza trudności wpływających na codzienne funkcjonowanie, ale nie posiada formalnej diagnozy. Pierwsze konsultacje pomagają dokładniej zrozumieć problem i ustalić dalszy sposób postępowania.
Czy psychoterapia poznawczo-behawioralna polega tylko na zmianie myśli?
Nie. Nazwa może sugerować koncentrację przede wszystkim na myśleniu, jednak równie ważną częścią CBT jest zachowanie. W zależności od problemu terapeuta może pracować z unikaniem, aktywnością, reakcjami zabezpieczającymi, ekspozycją czy sposobami reagowania na emocje.
Czy terapeuta będzie mówił mi, co mam robić?
Rolą terapeuty nie jest podejmowanie decyzji za pacjenta. Terapia powinna pomagać lepiej rozumieć swoje reakcje, dostrzegać dostępne możliwości i rozwijać umiejętności pozwalające podejmować własne decyzje.
Czy na pierwszej sesji trzeba opowiedzieć wszystko?
Nie. Pierwsze spotkanie służy poznaniu problemu i rozpoczęciu budowania relacji terapeutycznej. Nie ma obowiązku opowiadania o doświadczeniach, o których pacjent nie jest jeszcze gotowy mówić. Tempo rozmowy powinno uwzględniać jego granice i poczucie bezpieczeństwa.
Czy CBT może być prowadzona online?
W wielu sytuacjach psychoterapia poznawczo-behawioralna może być prowadzona również w formie spotkań online. Możliwość i zasadność takiej formy pracy warto jednak omówić z terapeutą, biorąc pod uwagę charakter problemu i indywidualną sytuację pacjenta.
Po czym poznać, że terapia działa?
Efekty psychoterapii nie zawsze oznaczają całkowite zniknięcie trudnych emocji. Postępem może być również rzadsze unikanie określonych sytuacji, lepsze rozumienie własnych reakcji, mniejsza intensywność objawów, szybszy powrót do równowagi albo możliwość wykonywania czynności, które wcześniej były bardzo trudne.
W CBT cele terapii są zazwyczaj wspólnie ustalane, dzięki czemu można w trakcie procesu wracać do nich i oceniać zachodzące zmiany.
„Nie trzeba wiedzieć, jak dalej żyć — wystarczy zacząć od pierwszej rozmowy.” — Irvin D. Yalom
Prosimy o dokonywanie zapisów: telefonicznie, mailowo, przez system rezerwacji online na stronie kontakt.
Aby dostać się do budynku, należy przejechać prosto przez bramę (na lewo od znaku 29a). Gabinet znajduje się na 1 piętrze budynku. Dojazd tramwajami nr 4, 8, 24 (przystanek Wesele).
