Problemy z koncentracją, odkładanie obowiązków na później, chaos organizacyjny, zapominanie o ważnych terminach czy trudności z utrzymaniem uwagi podczas rozmowy często bywają tłumaczone stresem, przemęczeniem lub cechami charakteru. Coraz więcej dorosłych zaczyna jednak zastanawiać się, czy za tymi trudnościami nie stoi ADHD lub ADD. W praktyce wiele osób używa tych nazw zamiennie, choć współczesna diagnostyka wygląda nieco inaczej.
W gabinetach psychoterapeutycznych coraz częściej pojawiają się osoby dorosłe, które przez lata funkcjonowały bez diagnozy, mimo że objawy wpływały na ich życie zawodowe, relacje oraz poczucie własnej skuteczności. Zrozumienie różnic pomiędzy ADD i ADHD jest pierwszym krokiem do świadomego poszukiwania pomocy.
Czy ADD i ADHD to to samo?
Z medycznego punktu widzenia ADD nie jest już odrębną diagnozą. Współczesne klasyfikacje diagnostyczne wykorzystują wyłącznie termin ADHD (Attention Deficit Hyperactivity Disorder), który obejmuje różne obrazy kliniczne zaburzenia. To, co dawniej określano jako ADD, obecnie najczęściej odpowiada ADHD z przewagą objawów nieuwagi.
Oznacza to, że osoba może doświadczać znaczących trudności z koncentracją i organizacją bez widocznej nadpobudliwości ruchowej. Właśnie dlatego wiele osób dorosłych przez lata nie podejrzewa u siebie ADHD. Nie utożsamiają się bowiem z popularnym obrazem osoby nadmiernie ruchliwej i impulsywnej.
Jak objawia się ADHD z przewagą nieuwagi (dawne ADD)?
U dorosłych dominują przede wszystkim trudności związane z funkcjami wykonawczymi mózgu. Mogą one obejmować:
- częste zapominanie o obowiązkach i terminach,
- gubienie przedmiotów,
- trudności z planowaniem działań,
- problemy z organizacją pracy,
- odkładanie zadań na później,
- łatwe rozpraszanie się bodźcami z otoczenia,
- trudność z kończeniem rozpoczętych projektów,
- uczucie przeciążenia przy większej liczbie obowiązków.
Osoby z takim profilem często słyszą od otoczenia, że są nieuważne, chaotyczne lub niezorganizowane. W rzeczywistości problem wynika z odmiennego funkcjonowania procesów uwagi i samoregulacji.
Jak objawia się ADHD z nadpobudliwością i impulsywnością?
W przypadku części dorosłych nadal obecne są objawy nadpobudliwości i impulsywności, choć często wyglądają inaczej niż w dzieciństwie.
Zamiast biegania po klasie mogą pojawiać się:
- ciągłe poczucie wewnętrznego niepokoju,
- trudność z odpoczynkiem,
- nadmierna gadatliwość,
- przerywanie innym podczas rozmowy,
- impulsywne decyzje finansowe,
- podejmowanie ryzyka bez pełnego rozważenia konsekwencji,
- trudności z cierpliwym oczekiwaniem na swoją kolej.
U wielu osób występuje także postać mieszana, łącząca objawy nieuwagi oraz impulsywności.
Dlaczego ADHD u dorosłych często pozostaje nierozpoznane?
Przez wiele lat ADHD postrzegano głównie jako zaburzenie wieku dziecięcego. Obecnie wiadomo, że objawy mogą utrzymywać się przez całe życie, choć zmienia się sposób ich manifestowania.
Szczególnie często niezdiagnozowane pozostają osoby:
- dobrze funkcjonujące zawodowo,
- kobiety z przewagą objawów nieuwagi,
- osoby z wysokimi zdolnościami intelektualnymi,
- osoby, które wypracowały liczne strategie kompensacyjne.
Wiele z nich trafia do specjalisty dopiero wtedy, gdy narastające obowiązki zawodowe, rodzicielskie lub życiowe przestają być możliwe do samodzielnego kontrolowania.
Jak wygląda diagnoza ADHD u dorosłych?
Diagnoza ADHD nie opiera się na pojedynczym teście ani badaniu laboratoryjnym. Jest to proces kliniczny wymagający szczegółowej oceny funkcjonowania pacjenta.
Specjalista analizuje między innymi:
- aktualne objawy,
- ich nasilenie,
- wpływ na codzienne funkcjonowanie,
- historię rozwoju od dzieciństwa,
- sytuację rodzinną i zawodową,
- współwystępowanie innych trudności psychicznych.
Istotnym elementem jest potwierdzenie, że część objawów była obecna już przed 12. rokiem życia oraz że wpływają one na funkcjonowanie w więcej niż jednym obszarze życia.
ADHD czy coś innego?
Wiele objawów ADHD może przypominać inne trudności psychologiczne lub psychiatryczne. Problemy z koncentracją występują również między innymi w:
- zaburzeniach lękowych,
- depresji,
- przewlekłym stresie,
- wypaleniu zawodowym,
- zaburzeniach snu,
- niektórych zaburzeniach osobowości.
Dlatego rzetelna diagnoza zawsze obejmuje proces różnicowania i ocenę całościowego funkcjonowania pacjenta. Samodzielne stawianie diagnozy na podstawie informacji znalezionych w internecie może prowadzić do błędnych wniosków.
Czy psychoterapia pomaga osobom z ADHD?
Tak. Psychoterapia może stanowić ważny element wsparcia osób z ADHD. Pomaga lepiej rozumieć własne mechanizmy działania, rozwijać strategie organizacji czasu, regulacji emocji oraz budowania bardziej satysfakcjonujących relacji.
Wiele osób zgłasza się na terapię nie z powodu samego ADHD, lecz z powodu konsekwencji wieloletnich trudności – obniżonego poczucia własnej wartości, przewlekłego stresu, napięcia w związkach czy problemów zawodowych.
ADD i ADHD nie są obecnie traktowane jako dwa odrębne zaburzenia
Współczesna diagnostyka posługuje się pojęciem ADHD, które może przyjmować różne obrazy kliniczne. Dawne ADD odpowiada najczęściej ADHD z przewagą objawów nieuwagi.
Jeżeli od lat doświadczasz problemów z koncentracją, organizacją, zarządzaniem czasem lub impulsywnością, warto skonsultować się ze specjalistą. Odpowiednia diagnoza pozwala lepiej zrozumieć własne funkcjonowanie i dobrać formy wsparcia adekwatne do indywidualnych potrzeb.
Przeczytaj również artykuł na temat diagnozy ADHD: